header image
Start arrow Historia chowu
Historia chowu przemys這wego PDF Drukuj E-mail
wtorek, 28 sierpie 2007
Chów przemys這wy najkrócej zdefiniowa mo積a jako system intensywnej hodowli, w której maksymalizuje si zyski poprzez m.in. drastyczne zwi瘯szenie zag瘰zczenia i liczebno軼i zwierz徠 w stadach oraz daleko id帷 mechanizacj produkcji. Zjawisko to obserwowa mo積a prawie wsz璠zie - chocia rozwin窸o si w Stanach Zjednoczonych, po pewnym czasie dotar這 do Europy i zacz窸o obejmowa coraz to nowe rejony 鈍iata.

Aby chów wielkoprzemys這wy móg si odpowiednio rozwija, potrzebne by造 lata pracy nad rozwojem odpowiednich technologii. By to bardzo intensywny proces, i ciekawa jest anegdota, któr przywo逝je Charles Patterson w "Wiecznej Treblince", inspiracj dla zak豉dów motoryzacyjnych Forda by豉 ta鄉owa "produkcja" zwierz徠.

Mo積a zaryzykowa stwierdzeniem, 瞠 wszystko zacz窸o si w 1900 roku w Stanach Zjednoczonych, kiedy to Granville Woods wynalaz elektryczn wyl璕arni. U豉twi這 to w znaczny sposób hodowanie kurcz徠, zmniejszy這 straty oraz zwi瘯szy這 wydajno嗆 „produkcji”.

Odkrycie witamin i ich roli w 篡wieniu w latach dwudziestych XX wieku doprowadzi這 do stworzenia suplementów diety nie tylko dla ludzi, lecz równie dla zwierz徠. W du篡m stopniu u豉twi這 to hodowl, równie t (rozwijaj帷 si dopiero) w zamkni璚iu. Produkcja antybiotyków pozwoli豉 natomiast na ograniczenie wyst瘼owania i rozprzestrzeniania si chorób, a co za tym idzie – na wi瘯sze zag瘰zczenie stad i mniejsze przyk豉danie uwagi do ich warunków bytowych, gdy leczenie sta這 si o wiele prostsze i ta雟ze.

Jeszcze pi耩dziesi徠 lat temu chów przemys這wy w Europie uwa瘸ny by za rozwi您anie problemu niedo篡wienia. Obecnie nie ma w徠pliwo軼i odno郾ie tego, 瞠 dzieje si w豉郾ie odwrotnie. Dla przyk豉du: wi瘯szo嗆 soi czy pszenicy produkowanej w Stanach Zjednoczonych przeznaczana jest na pasz dla zwierz徠, zamiast bezpo鈔edniego przerabiania na 篡wno嗆 dla ludzi. Wed逝g ró積ego rodzaju wylicze, aby wyprodukowa jeden kilogram pszenicy potrzeba kilkunastokrotnie mniej wody, ni aby wyprodukowa jeden kilogram wo這winy. Z drugiej strony, aby wyprodukowa jeden kilogram wo這winy, trzeba zu篡 ok 14,5 kg soi, która sama z siebie jest wysokobia趾owa oraz bogata w sk豉dniki od篡wcze.

Obecnie mechanizacja produkcji zasz豉 tak daleko, 瞠 praktycznie wszystko regulowane jest komputerowo: od godzin karmienia, przez sk豉d paszy czy dojenie. Kontakt cz這wieka ze zwierz璚iem jest bardzo ograniczony, a co za tym idzie, 豉twiej mu przyj望 postaw dystansu i wy窺zo軼i, efektem czego jest mowa o „produkcji” zwierz徠, a nie o „hodowli” oraz wszystko, co nast瘼uje.

Produkcja ta鄉owa by豉 tym, co naprawd zrewolucjonizowa這 ubój i przetwórstwo: zwierz皻a s og逝szane i zabijane z coraz wi瘯sz szybko軼i. O ile wcze郾iej rze幡ik zajmowa si zazwyczaj zabiciem zwierz璚ia oraz oprawieniem jego zw這k, o tyle obecnie za prawie ka盥y etap „produkcji” odpowiedzialna jest inna osoba: kto inny pozbawia zwierz przytomno軼i i zabija je, kto inny obdziera je ze skóry, jeszcze kto inny usuwa wn皻rzno軼i czy rozkrawa cia這 na cz窷ci, kto inny natomiast sprz徠a.

Patrz帷 z innej strony, ta鄉owa produkcja ograniczy豉 bardzo dobrostan zwierz徠. Szacuje si, 瞠 np. w Wielkiej Brytanii 7 milionów zwierz徠 rocznie w chowie przemys這wym zabijane jest w pe軟i przytomno軼i (szacuje si równie, 瞠 ten sam los spotyka oko這 6% byd豉 – s to liczby przera瘸j帷e, je郵i we幟ie si pod uwag, 瞠 w samych Stanach Zjednoczonych jest to 200 tysi璚y krów rocznie). Dzieje si tak z dwóch powodów: po pierwsze, nacisk na przyspieszenie „produkcji” powoduje, 瞠 rze幡icy musz pracowa odpowiednio szybko i nie zawsze przyk豉daj uwag do dok豉dno軼i, z jak pozbawiaj zwierz przytomno軼i; po drugie – pracownikom rze幡i p豉ci si cz瘰to na akord, co oznacza, 瞠 im wi璚ej zwierz徠 zabij lub oprawi, tym wy窺z pensj uzyskaj.

Jak dok豉dnie dosz這 do ca貫j tej sytuacji? Jak wspomniano na pocz徠ku, chów przemys這wy rozwin掖 si w Ameryce Pó軟ocnej i stamt康 trafi do Europy (pó幡iej równie do Azji). Wszystko zacz窸o si razem z kolonizacj kontynentu w czasach Krzysztofa Kolumba, jak pisze autor „Wiecznej Treblinki”: kolonizatorzy (gównie Hiszpanie) przywozili ze sob spore ilo軼i byd豉. Ilo嗆 mi瘰a spo篡wana przez Europejczyków by豉 dla ludzi spoza kontynentu ca趾iem szokuj帷a. Hiszpanie szybko jednak zostali przegonieni przez Holendrów, którzy w po這wie XVII wieku w kolonii Nowego Amsterdamu rozwin瘭i swój rze幡iczy interes. Powo逝j帷 si ponownie na Pattersona: „komercyjne przetwórstwo mi瘰a zacz窸o si w Ameryce Pó軟ocnej oko這 1660 roku”. Nikt nie my郵a wtedy o dobrze zwierz徠 – 鈍inie (preferowane z powodu lepszego konserwowania si mi瘰a) obijano pa趾ami (ay wymuc pos逝sze雟two), rozcinano no瘸mi i wieszano do góry nogami do wykrwawienia, wszystko w pe軟i przytomno軼i. Wn皻rzno軼i zwierz徠 wyrzucano a do po這wy XIX wieku. Cytuj帷 ponownie Pattersona: „Pewien Holender pisa do swoich przyjació w Holandii, 瞠 ameryka雟cy farmerzy nie maj 瘸dnej lito軼i dla swoich zwierz徠”.

Niestety, nie martwiono si równie o 鈔odowisko naturalne. W Cincinnati, w du篡m zag喚biu produkcji mi瘰nej, wszystkie odpady – wn皻rzo軼i, krew, resztki cia – ko鎍zy造 w rzece Ohio. Podobnie dzia這 si w innych miejscach.

Wspó販zesna nam specjalizacja w przemy郵e mi瘰nym ma swoje korzenie w XIX wieku, kiedy to niektóre wi瘯sze zak豉dy zacz窸y 陰czy funkcje zabijania i przetwórstwa.

Wprowadzenie ta鄉y przeno郾ikowej zawdzi璚za nale篡 Chicago i przedsi瑿iorstwu Union Stock Yards; zwi瘯szy豉 ona w znaczny sposób wydajno嗆 – jak pisze Patterson - „najwi瘯szego krajowego przemys逝”. Centralizacja przemys逝 by豉 bardzo du瘸 – 90% wszystkich zwierz徠 zabijanych by這 przez pi耩 najwi瘯szych firm tamtego okresu. Tym niemniej, ilo嗆 zwierz徠, jakie zabito wtedy w przeci庵u ca貫go roku w Stanach równa豉 si liczbie zwierz徠, jak obecnie zabija si w przeci庵u dwóch tygodni: „produkcja” zacz窸a wzrasta razem z przyp造wem imigrantów z Europy, gdzie mi瘰o mia這 status towaru luksusowego.

Wed逝g Pattersona to, co dzia這 si sto lat temu, nie odbiega zbytnio od obrazu wspó販zesnych rze幡i. Proces jest ten sam, zmieni造 si tylko narz璠zia. Og逝szanie, u鄉iercanie, rozcinanie, patroszenie, porcjowanie – w dzisiejszych czasach wszystko dzieje si o wiele szybciej. Jedna z bardziej nowoczesnych rze幡i w Polsce pracuje z „wydajno軼i” 300 zwierz徠 na godzin, podczas gdy w Stanach Zjednoczonych pr璠ko嗆 ta mo瞠 dochodzi do 1100 zwierz徠 na godzin. Z roku na rok post瘼uje równie wypieranie ma造ch zak豉dów i ferm przez wielkie firmy, cz瘰to mi璠zynarodowe.

W samych Stanach Zjednoczonych pod koniec XX wieku zabijano 25 mln zwierz徠 dziennie – s to liczby przera瘸j帷o wielkie.

Inn smutn tendencj jest równie wykluczanie zwierz徠 rze幡ych spod prawa. Okrutne traktowanie zwierz徠 „produkcyjnych” jest zgodne z prawem, je郵i jednak zast徙i 鈍ini psem a kur – kotem, nazwano by to zn璚aniem si nad zwierz皻ami.

Ostatnio dodane